على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1588
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
تازى - تداركها و ذخيرهها و انبارها و خزانهها . ذخذاخ ( zaxz x ) ا . ع . مرد گريزان از هر چيزى . ذخذخان ( zaxzax n ) ا . ع . مرد گويا و فصحيح زبان . ذخر ( zoxr ) ا . ع . يخنى و آنچه براى آينده مهيا كنند تا در وقت حاجت به كار برند . ج . اذخار . ذخر ( zoxr ) م . ع . ذخره ذخرا ( از باب فتح ) : يخنى نهاد و ذخيره كرد آن را . ذخو ( zaxv ) م . ع . ذخا الابل ذخوا ( از باب نصر ) : سخت راند شتران را و يا راند و دور كرد . و ذخا المرأة : جماع كرد با آن زن . ذخى ( zaxy ) م . ع . ذخا ذخيا ( از باب ضرب ) : شتابى كرد . و ذختهم الريح : رسيد بايشان باد در حالتى كه پرده و مانعى نداشتند . و نيز ذحى : واخيده شدن پشم بكمان ندافى . ذخيرة ( zaxirat ) ا . ع . يخنى . ج . ذخائر . و موضعى كه بدان خرما را نسبت كنند و گويند تمر ذخيرة . ذخيره ( zaxire ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - يخنى و ستنج و پسانداز و آنچه براى آينده تهيه كنند تا در وقت حاجت به كار برده شود . و خزانه و انبار . و توشه و هتگ و تدارك و گنجينه . و ذخيرهء سفر : زواده و توشهء راه . ذخيرهخانه ( zaxire - x ne ) ا . پ . انبار . ذر ( zar ) ع . كلمهء امر از و ذرو ذرا يعنى بگذار . ذر ( zarr ) ا . ع . مورچه . و ذره . و ابو ذر : كنيهء جذب بن جنادة رضى اللّه عنه از اصحاب آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . و ام ذر : كنيهء زن آن . ذر ( zarr ) م . ع . ذر ذرا ( از باب نصر ) : ترنجيده گرديد . و ذر الله العباد فى الارض : پراكنده كرد خداى بندگان را در زمين . و ذر لحمه ذرا و ذرورا : لاغر شد گوشت او و كم گرديد . و ذر البقل : برآمد تره . و ذرت الشمس : برآمد آفتاب . و ذرت الارض النبت : برآورد زمين گياه را . و ذر الرجل : پير شد مقدم سر آن مرد . و يذر فيه ( بالفتح شاذ ) . و نيز ذر : جدا كردن دانه . و كوبيدن نمك و مانند آن . و انداختن داروى پراكندگى در چشم . ذرء ( zar ' ) ا . ع . اندك . يق : ذرء من خير : اندك از نيكى . و حايل و پرده . يق : ما بيننا ذرء اى حايل . الحديث : و هم ذرء النار اى خلقو الها . ذرء ( zar ' ) م . ع . ذرء الله الخلق ذرء ( از باب فتح ) : آفريد خداى خلق را . و ذرء الشيئ : بسيار كرد آن چيز را . و ذرء فوه : سخن بد و بيهوده گفت . و ذرء الارض : تخم انداخت در زمين . ذرء ( zara ' ) م . ع . ذرئ فلان ذرء ( از باب سمع ) و ( از باب فتح لغة ) : پير گرديد فلان و سپيد موى شد . و ذرى شعره : سپيد شد موى او . ذرء ذرء ( zer'a - zer'a ) ع . در هنگام طلب كردن ميش براى دوشيدن گويند . ذرا ( zar ) ا . ع . پناه و پوشش . يق : انا فى ذراك اى فى كنفك و سترك . و آنچه بر باد شود . و سرشك ريخته از چشم . ذرآء ( zar ' ' ) ص . ع . مونث اذرء يعنى زن پير . و عناق ذرآء : بزغالهء مادهاى كه گوش وى خجكدار و ساير بدنش سياه بود و يا آنكه در سر وى سپيدى بود . ذراب ( zor b ) ا . ع . زهر و سم . ذرابة ( zar bat ) م . ع . ذرب ذربأ و ذرابة و ذروبة . مر . ذرب . ذرابة ( zarabat ) ا . ع . حدت و تندى . يق : فيه ذرابة . ذرأة ( zar'at ) و ( zor'at ) ا . ع . پيرى . و يا اول سپيدى موى كه در مقدم سر ظاهر شود . و سپيدى بسيار در نمك . ذرأة ( zer'at ) ا . ع . كلمهايست كه بدان ميش را براى دوشيدن خوانند و گويند ذرء ذرء . ذراح ( zar h ) ص . ع . لبن ذراح : شير آميخته با آب . ذراح ( zor h ) و ( zorr h ) ا . ع . نوعى از هوام و از طايفهء ذو الجناحين و به فارسى كاغنو و يا كاغنه نامند و مسحوق آن را در ساختن مشمع منفط استعمال مىكنند . ج : ذراريح . ذرار ( zer r ) ا . ع . خشم . و اعراض . يق : فى فلان ذرار . ذرار ( zer r ) م . ع . ذار مذارة و ذرارا . مر . مذارة . ذرارة ( zor rat ) ا . ع . آنچه از پراكندن چيزى برافتد . ذرارى ( zar riyy ) ع . ج . ذرية . ذراريح ( zar rih ) ع . ج . ذراح و ذراح ( zorr h ) و ذروح و ذروح و ذريح و ذرح و ذريحة و ذرحرح و ذرحرح . ذراريح ( zar rih ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نوعى از هوام از طايفهء ذو الجناحين كه كاغنو و كاغنه نيز گويند و آن قسم از سن مىباشد كه به زبان ديلمى دارساس گويند و از سموم قتاله است . ذراع ( zar ' ) و ( zer ' ) ا . ع . زن سبكريس . و از اعلام مردان است . ذراع ( zer ' ) ا . ع . رش دست . و